Usytuowana w linii dawnych murów obronnych, otaczających Stare Miasto, które zostały wzniesione wkrótce po najeździe tatarskim w 1341 roku. Jest architektonicznym symbolem Lublina, pełniąc funkcję komunikacyjną pomiędzy Starym Miastem a śródmieściem.

W jej pomieszczeniach znajduje się Muzeum Historii Miasta Lublina. W obecnym wyglądzie Bramy widoczne są nawarstwienia różnych stylów. Najstarsza jest dolna, gotycka część w formie graniastosłupa, ozdobiona szachownicowym układem cegieł i ciosów kamiennych. Z XV wieku pochodzi dwukondygnacyjna nadbudowa, dekorowana rozetami z cienkiej cegły zendrówki. Przedbramie z krenelażem oraz  ośmioboczna część Bramy wzniesione zostały w XVI wieku w stylu renesansowym. Barokowy hełm z monogramem SAR (Stanislaus Augustus Rex) i datą 1782 świadczy o kolejnym etapie rozbudowy obiektu, dokonanym przez arch. Dominika Merliniego.

Brama pełniła dawniej funkcję czatowni straży pożarnej a także miejsca, z którego od 1686 roku bywał grywany hejnał miejski.

Tuż za Bramą Krakowską, przy ul. Jezuickiej 1/3 znajduje się Lubelski Ośrodek Informacji Turystycznej i Kulturalnej, odwiedzany licznie przez turystów krajowych i zagranicznych.